آقاخانی ها در تانزانیا از رسانه های گروهی متعددی برخوردار هستند و مهم ترین رسانه نوشتاری آنان ماهنامه ای ویژه است که وضعیت این فرقه مذهبی را در تانزانیا و دیگر کشورهای جهان مورد بررسی قرار می دهد. این نشریه مخصوص اعضاء است و در شمارگان محدود چاپ می شود، ولی چند نسخه از آن به سایر سازمان های اسلامی نیز ارسال می شود. این فرقه بسته اطلاعات مهم خود را در این نشریه منتشر نمی کند و نشریات محرمانه ای برای خود دارند که دستیابی به آن ها بسیار مشکل است.

وضعیت آموزشی آقاخانیه

بیشتر شیعیان آقاخانی مدارج عالی تحصیلی دارند و مراکز آموزشی متعددی را در تانزانیا اداره می کنند. آن ها دارای چند مدرسه خصوصی هستند که مدرسین هندی کلیه دروس را در سطح عالی به زبان انگلیسی تدریس می کنند.

آقاخانی ها تقید زیادی به آداب شریعت ندارند و بیشتر اعمال عبادی را یا ترک گفته اند و یا با تغییرات و تعبیرات جدید انجام می دهند. تا زمان آقاخان سوم هنوز زنان اسماعیلی در نقاط مختلف حجاب اسلامی را رعایت می کردند، اما با پافشاری او و اصرار بر منسوخ شدن این حکم، آن را کنار گذاشتند. کتاب داس آواتار مشهور به گینانی نوشته پیر صدرالدین از کتب مهم اسماعیلیان هندوستان به شمار می رود. در واقع کتاب هایی که اولیاء اسماعیلی نوشته اند را گینان می نامند که به معنی علم است. گینان های دیگری نیز در بین خوجه های اسماعیلی هند رواج دارد که به شرح مبارزات افسانه ای پیران خوجه اسماعیلی با شیاطین می پردازد.

امروزه حدود هشت هزار نفر از آقاخانیه در نقاط مختلف تانزانیا به ویژه دارالسلام، زنگبار و آروشا زندگی می کنند. شغل بیشتر آن ها تجارت است و در مرکز دارالسلام جماعت خانه بسیار مجلل و بزرگی دارند که روزانه چندین بار برای نمازهای یومیه و اعمال خاص در آنجا گردهم می آیند. جماعت های مختلف شهرهای تانزانیا زیر نظر جماعت آقاخانیه تانزانیا و جماعت آقاخانیان شرق آفریقا اداره می شود.

اکنون پس از بیان خلاصه ای از تحولات مذهبی اسماعیلیه در طول تاریخ، به معرفی گروه های شیعه اسماعیلی تانزانیا و نحوه مهاجرت آنها به این کشور می پردازیم. مهم ترین گروه اسماعیلیه در تانزانیا اسماعیلیان «آقاخانیه» هستند که ادامه همان نزاریه اند و گفتیم که امامت آن ها در ایران تداوم یافت. اسماعیلیه ایران در پناه قلاع مستحکم خود توانستند از سال 483ق تا سال 655ق حکومتی غیر متمرکز را در نقاط مختلف ایران پدید آورند که با حمله هلاکوخان به ایران و تسلیم و قتل خورشاه آخرین امام اسماعیلی الموت، دژهای اسماعیلیه در ایران یکی پس از دیگری سقوط کرد؛ حکومت اسماعیلیان در ایران فرو پاشید و بیشتر اسماعیلیان قتل عام شدند. با این وجود تعدادی از اسماعیلیان نجات یافتند و ادعا کردند شمس الدین پسر خورشاه را پنهان کرده اند تا خط امامان اسماعیلی حفظ گردد.

اسماعیلیان یکی از فرقه های مهم شیعیان هستند که پس از امام جعفر صادق علیه السلام از جریان اصلی تشیع جدا شدند. اسماعیل فرزند بزرگ امام صادق علیه السلام بود و بخشی از شیعیان او را جانشین پدر می دانستند؛ اما اسماعیل در زمان حیات امام درگذشت و همین موضوع پس از شهادت امام جعفر صادق علیه السلام سبب بروز اختلافاتی بین شیعیان شد و بدین گونه اسماعیلیان از دیگر شیعیان جدا شدند. اسماعیلیان در ابتدا به دو گروه تقسیم شدند: گروه اول اسماعیلیه خالصه، کسانی که فوت اسماعیل را انکار کردند و او را امام قائم دانستند. گروه دوم اسماعیلیه مبارکیه که مرگ اسماعیل را پذیرفتند و امامت را پس از او حق فرزندش محمد بن اسماعیل دانستند. اسماعیلیه خالصه پس از مدتی از میان رفت و مبارکیه به جریان اصلی اسماعیلیه تبدیل شد.

7- شیخ شافع محمد نینا: در سال 1967 میلادی در شهر کندوا متولد شد و دروس ابتدایی خود را در آن شهر فراگرفت. سپس در سال 1994 وارد حوزه علمیّه جزیره لامو شد و تحت اشراف شیخ حسین بیضون یکی از علمای لبنانی و مسئول حوزه، دروس حوزوی را فرا گرفت. در سال 1998 به لبنان مسافرت نمود و در حوزه علمیه صور به تحصیل دروس حوزوی پرداخت و تا سطح عالی ادامه داد. اکنون شیخ شافع علاوه بر تبلیغ، مدیریت حوزه حضرت ابوالفضل العباس علیه السلام در شهر تانگا را نیز به عهده دارد.

کشور تانزانیا سابقه درخشانی در تطور جامعه شیعیان بومی و تأسیس حوزه های علمیّه دارد. شخصیت ها و فضلای زیادی در داخل کشور و خارج آن دارد که بسیاری از آنان تا مقاطع عالی دروس حوزوی و دانشگاهی تحصیل کرده اند و ما در این نوشتار به بیوگرافی بعضی از آنها به اختصار می پردازیم.

در سال های اخیر حوزه ها و مدارس دینی زیادی با حمایت نهادهای جمهوری اسلامی و شیعیان خوجه اثنی عشری در تانزانیا ساخته شده است که می توان به مهم ترین آن ها به شرح ذیل اشاره نمود:

تقریبا در تمام شهرها و بیشتر روستاهایی که شیعیان خوجه و بومی حضور دارند، مساجدی برای اقامه نماز و برنامه های دینی شیعیان ساخته شده است. یکی از مناطق شیعه نشین که مساجد زیادی در آن به چشم می خورد، استان کیگوما است. قریب به شصت مسجد بزرگ و کوچک با مشارکت خیرین خوجه های اثنی عشری و شیعیان کشورهای عربستان، کویت و ایران در این استان ساخته شده است و بیست نماز جمعه شیعی در آن برگزار می شود. تنها 27 مسجد زیر نظر بنیاد دارالهدی در این استان اداره می شود.